Από το Χάος γεννήθηκε ο Έρεβος και η Νύχτα

Από το Χάος γεννήθηκε το Έρεβος και η  Νύχτα. Και από αυτούς γεννήθηκε ο Αιθέρας και η Ημέρα.

Ο Έρεβος είναι τέκνο του Χάους, το σκοτάδι. Η νύχτα αντιθέτως προσκαλεί τη μέρα. Δεν υπάρχει νύχτα χωρίς μέρα. Στην είσοδο των Ταρτάρων βρίσκονται οι πύλες της Νύχτας, που οδηγούν στην κατοικία της. Εκεί εμφανίζονται διαδοχικά η Ημέρα και η Νύχτα, χαιρετιούνται χωρίς ποτέ να σμίξουν ή να αγγιχτούν.  

Τα πρώτα ζευγάρια που μας περιγράφει ο Ησίοδος -  Έρεβος και Νύχτα, Αιθέρας και Ημέρα - είναι μορφές πλασμένες από τα φυσικά φαινόμενα της ατμόσφαιρας, όπως τα έζησε ο άνθρωπος και προσπάθησε να τα εξηγήσει πριν την ανάπτυξη της επιστήμης. 

 Παιδιά της Νύχτας  είναι : 

ο Θάνατος,  ο Ύπνος, τα Όνειρα, ο Μώμος, οι Έσπερίδες, οι Μοίρες, οι Κήρες, η Νέμεση, η Απάτη,  το Γήρας, η Έρις.....

Ο Ύπνος, ο Θάνατος, τα Όνειρα...., η φαντασία των ανθρώπων τα φτιάχνει αδέρφια που γενιούνται από την περιοχή του σκότους - τη Νύχτα- όχι σαν φυσικά φαινόμενα αλλά ως πνευματικά φαινόμενα.

Από την  Έριδα γεννιούνται τα πιο κάτω παιδιά:

ο Πόνος, η Λήθη, ο Λιμός, οι Μάχες, οι Φόνοι, η Δυσνομία ο Όρκος .... 

Τα παιδιά της Έριδας αλληγορικά συμβολίζουν τα δεινά των ανθρώπων. 

Τιτανομαχία

Ο Δίας και τα αδέλφια του θα κηρύξουν πόλεμο κατά του Κρόνου. Σύμμαχοι του Δία είναι οι Κύκλωπες και οι Εκατόγχειροι.  Στο πλευρό του Κρόνου βρίσκονται οι Τιτάνες. Ο αγώνας είναι δύσκολος γιατί ο πόλεμος είναι μεταξύ αθανάτων. Στο τέλος θα νικήσει ο Δίας με τη βοήθεια των όπλων που του έδωσαν οι Κύκλωπες.

Οι Τιτάνες που είναι πλέον τυφλοί εξαιτίας των κεραυνών θάβονται κάτω από τα βράχια, που τους ρίχνουν οι Εκατόγχειροι, με αποτέλεσμα αλυσοδεμένοι να φυλακιστούν στα Τάρταρα. Ο Ποσειδώνας φτιάχνει μια τεράστια μπρούντζινη πόρτα που είναι αδύνατον να τη σπάσει κανένας και αναλαμβάνουν οι Εκατόγχειρες να τη φυλάνε. 

Ο Δίας, η ‘Ηρα, ο Ποσειδώνας, ο Άδης, η Εστία και η Δήμητρα είναι οι έξι πρώτοι Ολύμπιοι θεοί και ονομάστηκαν έτσι γιατί κατά τον πόλεμο είχαν ορμητήριο το βουνό Όλυμπο.

Στη συνέχεια έχουμε τους θεούς εκείνους που θα γεννηθούν από το Δία ο οποίος θα σμίξει με θεές αλλά και θνητές και θα αποκτήσει: την Αθηνά, από τη θνητή Μήτιδα,  τον  Απόλλωνα και την Άρτεμη από τη Λητώ,  τον Διόνυσο από τη Σεμέλη, τον Ερμή  από την νύμφη Μαία, τον Ήφαιστο και τον Άρη από την Ήρα.

 

Ο Κρόνος και η Ρέα , ο Δίας και η Ήρα

Ο Κρόνος αφού τιμώρησε τον πατέρα του τον Ουρανό, με τη βοήθεια της μητέρας του της Γαίας,  απελευθέρωσε τα αδέλφια του τους Τιτάνες, όχι όμως τους  Κύκλωπες και τους Εκτόγχειρες γιατί τους φοβόταν. Παντρεύτηκε την Τιτανίδα Ρέα, την αδελφή του. 

Γνωρίζοντας ο Κρόνος ότι κινδυνεύει να χάσει την εξουσία από τα παιδιά του, όπως και αυτός πήρε την εξουσία από τον πατέρα του, έκανε το εξής: κάθε φοράπου η Ρέα  γεννούσε καταβρόχθιζε τα παιδιά του.

Η Ρέα, όπως και η μητέρα της η Γαία είναι πολύ συγχυσμένη με τον άντρα της. Η Γαία μίσησε τον Ουρανό που δεν άφησε τα παιδιά της να δουν το φως της ημέρας, το ίδιο και η Ρέα γιατί ο Κρόνος τις τρώει τα μωρά της μόλις γεννηθούν. Η Ρέα απελπισμένη πηγαίνει και ζητά βοήθεια από τη μητέρα της και τον πατέρα της. Οι γονείς της τη συμβουλεύουν τι να κάνει για να μη φαγωθεί ζωντανός και ο μικρός Δίας.  Τη συμβούλεψε  να φύγει αμέσως για την Κρήτη. Και έτσι έγινε, σαν ήρθε η ώρα να γεννήσει τον Δία, πήγε στην Κρήτη και σε απάτητη σπηλιά τον έκρυψε. Και για να μην αντιληφθεί  τίποτα ο Κρόνος του έδωσε μια πέτρα τυλιγμένη σε σπάργανα και την κατάπιε.

Κρυμμένος στη σπηλιά ο Δίας, μεγαλώνει πίνοντας το γάλα της κατσίκας της αμάλθειας. Από το δέρμα της αμάλθειας, που δεν το διαπερνούσε ούτε βέλος ούτε λόγχη, ο Δίας αργότερα θα φτιάξει τη περίφημη ασπίδα του, την αιγίδα του.  Όταν πια ο Δίας μεγάλωσε και έγινε ενήλικος η Ρέα του  δίνει ένα χυμό από βότανα να το δώσει στον Κρόνο. Το μαγικό αυτό υγρό του προκαλεί εμετό  και έτσι βγαίνουν με τη σειρά όλα τα παιδιά που είχε καταπιεί. Πρώτα η πέτρα και μετά οι υπόλοιποι θεοί: Δήμητρα,  Εστία, Ήρα, Ποσειδώνα και Άδη. 

Θεογονία - η γέννηση των πρώτων θεών σύμφωνα με τον Ησίοδο

Ο Ησίοδος στο ποίημα Θεογονία αναφέρει ότι προϋπήρχαν τρία στοιχεία το Χάος, η Γαία και ο Έρως. Αυτά τα τρία στοιχεία είναι αυτογέννητα, κι απέχουν μόνο χρονικά στη σειρά της γέννησής τους.

Πρώτα υπήρξε το ΧΑΟΣ! Το Χάος δεν έχει ούτε σώμα ούτε πρόσωπο, είναι μια άβυσσος, μια μαύρη τρύπα που μέσα της δεν συναντάμε κανένα γνώριμο πλάσμα. Κανένα αντικείμενο, κανένα πράγμα δεν μπορούμε να διακρίνουμε μέσα στο απόλυτο σκοτάδι. Το ΧΑΟΣ μοιάζει με γιγάντιο σκοτεινό βάραθρο, όπως στους εφιάλτες : αν πέσουμε εκεί μέσα, η πτώση μας δεν θα έχει τέλος. Αυτό όμως δεν πρόκειται να συμβεί, γιατί ούτε εμείς  ούτε κανένα ανθρώπινο πλάσμα δεν υπήρχε ακόμη από τον κόσμο αυτό!

Και ύστερα ξαφνικά μια άλλη θεότητα ξεπηδά, η πλατύστηθη ΓΗ – η  ΓΑΙΑ το αιώνιο στέρεο βάθρο όλων-των αθανάτων θεών και αργότερα  των ανθρώπων, των ζώων και των φυτών.

Και ύστερα ξεπηδά ο Έρως, θεός χωρίς πρόσωπο και αυτός, είναι μια ζωογόνος δύναμη. Από τους τρεις πρώτους θεούς μόνο ο Έρως δε γεννά απογόνους. Αυτός ενώνει και ωθεί τις άλλες δυνάμεις σε δημιουργία.

Η Γαία θα γεννήσει από μόνη της τον αστερόπληθο Ουρανό, ούτε μικρότερο ούτε μεγαλύτερο από αυτήν, να την σκεπάζει πέρα ως πέρα από παντού, για να γίνει των μακάριων θεών το αιώνιο και στέρεο σπίτι τους.  

                                                                                               

Μέσα από τα σπλάχνα της η Γη θα γεννήσει τα ΟΡΗ και τον ΠΟΝΤΟ που δεν αδειάζει ποτέ από νερό, με τα κύματα πάντα να λυσσομανούν.

Και όσο η Γη βρισκόταν αγκαλιασμένη με τον  Ουρανό  γέννησε τους έξι ΤΙΤΑΝΕΣ ( Ωκεανό, Κοίο, Κρείο, Κρόνο, Υπερίωνα και Ιαπετό) και τις έξι ΤΙΤΑΝΙΔΕΣ ( Θεία, Ρέα, Θέμιδα, Μνημοσύνη, Τηθύα και Φοίβη).

Αργότερα θα γεννήσει τρία τερατώδη πλάσματα « ολόιδια με θεούς «, λέει ο Ησίοδος, μόνο που έχουν ένα τεράστιο  μάτι στη μέση του μετώπου τους! Αυτοί είναι οι ΚΥΚΛΩΠΕΣ (Βρόντης, Στερόπης και Άργης). Όπως και οι αδελφοί τους οι Τιτάνες έχουν τεράστια δύναμη και είναι απίστευτα βίαιοι. Αυτό φαίνετε καθαρά από τα ονόματά τους που έχουν σχέση με την καταιγίδα και τη θύελα.  Ο Βρόντης, αυτός που βροντά, Στερόπης  η αστραπή και Άργης, ο κεραυνός. Αυτοί θα δώσουν μελλοντικά στο Δία τα πιο φοβερά του όπλα, τη βροντή, την αστραπή και τον κεραυνό, που ο Δίας θα εξαπολύει ενάντια στους εχθρούς του, για να τους τυφλώνει και να τους κατατροπώνει.  

Τέλος από το σμίξιμο του Ουρανού και της Γης θα γεννηθούν και άλλα τρία φριχτά πλάσματα, πιο τρομακτικά από τους 12  Τιτάνες και τους  3 Κύκλωπες, οι ΕΚΑΤΌΓΧΕΙΡΕΣ, με 50 κεφάλια και 100 χέρια με απίστευτη δύναμη. Είναι τόσο εντυπωσιακοί, που ακόμα και ο Ησίοδος να αποφεύγει να πει τα ονόματά τους γιατί, όπως αναφέρει,  κινδυνεύουμε να τραβήξουμε την προσοχή τους : ο πρώτος λέγεται Κόττος, ο δεύτε

ρος Βριάρεως και ο τρίτος Γύγης.

Ο Ουρανός απεχθανόταν τα παιδιά του, τους Τιτάνες, τους Κύκλωπες και τους Εκατόγχειρες. Είχε πραγματικά μεγάλο μίσος . Γιατί φοβόταν μήπως κάποιο από αυτά του πάρει τη θέση του, όχι μόνο την εξουσία αλλά και εκείνη τη μητέρα του και γυναίκα του, τη Γαία. Και τους φυλακίζει στα Τάρταρα, πράγμα που τα παιδιά του δεν του το συγχωρούν.

Τα Τάρταρα είναι τόπος ομιχλώδης και τρομερός, γεμάτος μούχλα και διαρκώς βυθισμένος στο πιο απόλυτο σκοτάδι.  Τα Τάρταρα βρίσκονται στο μακρινά βάθη της Γης. Το μέρος αυτό  αργότερα θα ταυτιστεί με τον Άδη, τον Κάτω Κόσμο, που θα εκτοπίζονται οι νεκροί, όταν αργότερα θα υπάρξουν άνθρωποι   και οι ηττημένοι ή οι τιμωρημένοι θεοί.

Ο Ησίοδος μας δίνει μια ενδιαφέρουσα πληροφορία για το που βρίσκονται τα Τάρταρα. Μας λέει ότι ότι τα Τάρταρα είναι βυθισμένα μέσα στη Γη, τόσο μακριά από την επιφάνεια του εδάφους όσο μακριά είναι ο ουρανός από τη Γη και συνεχίζει, φαντάσου ένα αμόνι, σαν μεγάλο τραπέζι από μπρούντζο, που χρησιμοποιούν οι σιδηρουργοί για να σφυρηλατήσουν τα μεταλλικά αντικείμενα με τα εργαλεία τους, θα χρειαζόταν εννιά νύχτες και εννιά μέρες για να πέσει αυτό το τεράστιο βαρύ κομμάτι μπρούντζου από τον Ουρανό μέχρι την επιφάνεια της Γης, και άλλες εννιά ημέρες και εννιά νύκτες για να πέσει από την επιφάνεια της Γης μέχρι τα βάθυ του Τάρταρου !  

Η γαία φουσκωμένη από τόσα παιδιά, δεν μπορεί να τα κρατά άλλο μέσα της κρατάει μέσα της ! Απευθύνεται σε αυτούς και τους προτρέπει να εξεγερθούν εναντίον του φρικτού αυτού πατέρα, που τους εμποδίζει να ανοίξουν τα φτερά τους και να μεγαλώσουν, να δουν το φως της ημέρας.

Η Γαία τους προτείνει ένα φοβερό σχέδιο  εναντίον του πατέρα τους, του Ουρανού. Με το λιωμένο μέταλλο που βρίσκεται στα σπλάχνα της  η Γαία κατασκευάζει ένα δρεπάνι, το οποίο είναι οδοντωτό και κοφτερό. Κρατώντας με το αριστερό του χέρι  ο Κρόνος το δρεπάνι και όταν ο πατέρας του ο Ουρανός αγκαλιάζει τη μητέρα του τη Γαία, του κόβει τα γεννητικά του όργανα. Και το πετάει μακριά στη θάλασσα.

 Όμως από το  αίμα που έσταξε στη Γη θα γεννηθούν τρία πλάσματα , τρεις  θεότητες του μίσους, οι Ερινύες, η Αληκτώ, η Τισιφόνη και η Μέγαιρα. Οι Ερινύες είναι θεές της εκδίκησης και του μίσους, που καταδιώκουν τους ενόχους που διέπραξαν φοβερά εγκλήματα και  τους υποβάλλον σε φοβερά βασανιστήρια.

Με το αίμα του Ουρανού που αναμίχτηκε με τη Γαία γεννήθηκαν οι Μελιάδες νύμφες (Αδράστεια, Αρέθουσα, Βριθώ, Γλαύκη, Ελίκη, Ίδη, Κελαινώ, Κρίμη και Κυνόσουρα), δηλ. κοπέλες που γεννήθηκα στα δέντρα που λέγονται μελίες. Είναι και αυτές τρομακτικές και πολεμόχαρες θεότητες, αφού από το ξύλο της μελίας, το δέντρο που αποτελεί το βασίλειό τους, κατασκευάζονται τα καλύτερα όπλα, κυρίως τα τόξα και τα βέλη που χρησιμοποιούνται στον πόλεμο.

Εκτός από τις Ερινύες και Μελίες γεννιούνται και κάτι τρομερά πλάσματα  οι Γίγαντες, πάνοπλοι με τις λαμπερές στολές έτοιμοι για πόλεμο.

 Τα όργανα ο Κρόνος τα ριξε στον Πόντο και για καρό έπλεαν στη θάλασσα. Μέσα από τους αφρούς της θάλασσας γεννήθηκε μια κόρη.  Η Αφροδίτη, η ωραιότερη από όλες τις θεότητες. Μαζί της γεννήθηκε και ο Έρωτας και ο Ίμερος.

Ημερομηνίες συνάντησης του Μυθολογικου Εργαστηρίου Βιβλιοθήκης Λιβαδειάς

ΤΜΗΜΑ 1ο 

ΣΑΒΒΑΤΟ 10 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2015          ΩΡΑ               11.00 - 12.30

ΣΑΒΒΑΤΟ 24 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2015                                  11.00 - 12.30

      ΣΑΒΒΑΤΟ 14 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015                            11.00 - 12.30     

 ΣΑΒΒΑΤΟ  7 ΜΑΡΤΙΟΥ  2015                                        11.00 - 12.30

ΣΑΒΒΑΤΟ 21 ΜΑΡΤΙΟΥ 2015                                   11.00 - 12.30    

Και η  τελευταία μας  συνάντηση
Σάββατο 9 Μαϊου 2015

ΤΜΗΜΑ 2ο 

ΣΑΒΒΑΤΟ 17 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2015                 ΩΡΑ    11.00- 12.30

ΣΑΒΒΑΤΟ 7  ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ2015                          11.00- 12.30

 ΣΑΒΒΑΤΟ 28 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ  2015                       10.00- 11.30

ΣΑΒΒΑΤΟ 14 ΜΑΡΤΙΟΥ 2015                                      11.00 - 12.30 
                       ΣΑΒΒΑΤΟ 21 ΜΑΡΤΙΟΥ 2015                             11.00 - 12.30   

 Και η  τελευταία μας  συνάντηση
Σάββατο 9 Μαϊου 2015                        

               

         

                         

Τα Ήθη και Έθιμα του Δωδεκάμερου στη Λιβαδειά και αλλού... στο πέρασμα των χρόνων

Την Παρασκευή στις 12 Δεκεμβρίου 2014 στη Βιβλιοθήκη Λιβαδειάς, σε εορταστικό περιβάλλον, τραγουδήσαμε κάλαντα από διάφορα μέρη της χώρας μας συνοδεία μουσικών οργάνων, λαούτο, κιθάρα και φλογέρα, με τους μουσικούς Γιώργο Πούλο, Τάκη Γεωργίου και Χρήστο Μιχάλη, και μιλήσαμε για τα έθιμα του Δωδεκαημέρου στη Λιβαδειά και σε άλλα μέρη της Ελλάδας.

Η κ. Πόπη Καθάριου αναφέρθηκε στα έθιμα της Λιβαδειάς, πηγαίνοντάς μας πίσω πολλά χρόνια, αλλά και στις προετοιμασίες που γίνονταν από τους νοικοκυραίους, για να γιορτάσουν αυτές τις ξεχωριστές μέρες, από το καθάρισμα και στόλισμα του σπιτιού, το μαγείρεμα μέχρι και την κατασκευή των γλυκών και τη διασκέδαση.

Πολλές από τις παραδόσεις που συνδέονται με το Δωδεκαήμερο, όπως ανταλλαγή δώρων, κάλαντα, χριστουγεννιάτικο δένδρο, ρουγκατσάρια, κλπ, έχουν τις ρίζες τους στην αρχαιότητα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα τα κάλαντα.

Πίσω από τα κάλαντα κρύβεται ένα αρχαίο ελληνικό έθιμο με το όνομα Ειρεσιώνη. Τα παιδιά γύριζαν από σπίτι σε σπίτι κρατώντας ένα κλαδί ελιάς ή δάφνης στολισμένο με ξηρούς καρπούς σύκα, κάστανα, καρύδια, λουλούδια, καμπανάκια κόκκινο και άσπρο νήμα ( είρος= έριον= ειρεσιώνη) και έλεγαν τα κάλαντα, το φθινόπωρο για να ευχαριστήσουν τους θεούς για τη σοδειά που είχαν τη χρονιά που πέρασε και την άνοιξη για να παρακαλέσουν να έχουν καλή σοδειά τη καινούρια χρονιά. Όταν επέστρεφαν σπίτι κρεμούσαν την Ειρεσιώνη στην εξώπορτά τους και έμενε εκεί μέχρι την επόμενη χρονιά που θα τοποθετούσαν την καινούρια και θα έκαιγαν την παλιά.

Αναφερθήκαμε στα έθιμα που αναφέρονται στα δαιμόνια του δωδεκαημέρου, που για τους αρχαίους Έλληνες ήταν οι ψυχές που κατοικούσαν στον Άδη και οι οποίες τη γιορτή των Ανθεστηρίων ανέβαιναν στη γη και ενοχλούσαν τους ανθρώπους, κάτι ανάλογο με αυτά που κάνουν οι Καλικάτζαροι, όταν σταματούν το πριόνισμα του δέντρου της γης, και ανεβαίνουν στον απάνω κόσμο. Κλείσαμε τη συνάντησή σας με ευχές για καλές γιορτές και ευτυχισμένο το 2015.
Υπεύθυνη του προγράμματος η εκπαιδευτικός Νιαβή Βασιλική.